Çölyak nedir? Genetik mi? Bula?ycy my?

Çölyak hastaly?y (Gluten Enteropatisi) insanlarda en syk görülen besin kökenli ince ba?yrsak hastaly?ydyr. Genetik ve çevresel faktörlerin etkile?imi sonucu ortaya çykan, ba?y?yklyk sistemine ba?ly barsak problemi ile karakterize ba?y?yklyk sistemini ilgilendiren bir hastalyk olup duyarly ki?ilerde gluten içeren gydalaryn alynmasyndan bir süre sonra ortaya çykan bir emilim bozuklu?u (malabsorpsiyon) sendromudur.

Bu?day, arpa, çavdar ve yulafyn içerdi?i bitkisel protein glutene kar?y ömür boyu süren intoleransla karakterizedir ve özellikle ince ba?yrsa?yn proksimalini (üst bölümünü) tutar. Hastalyk belirtileri ve ciddiyetleri ya?la de?i?iklik göstermektedir. Çocuklarda syklykla kronik ishal, büyüme gerili?i, karyn ?i?li?i, demir eksikli?i ile ortaya çykarken, ileri ya?larda gastrointestinal sistem dy?y bulgularla veya daha hafif ?ekillerde kar?ymyza gelebilmektedir.

Tek ba?yna genetik yatkynlyk hastalyk olu?umu için sebep olabildi?i gibi görülme sykly?y  1/130 civaryndadyr. Genetik olarak belirlenmi? ki?ilerde ise hayatyn herhangi bir döneminde ortaya çykabilece?i gibi, gizli de kalabilir.

Çölyak hastaly?y olanlaryn 1. Derecede akrabalarynda %8-18,

tek yumurta Ykizlerinde %70 oranynda bulunmu?tur.

Ayryca bazy ba?ka hastalyklarda da çölyak hastaly?y sykly?ynyn artmy? oldu?u gösterilmi?tir. Bunlaryn ba?lynda Tip 1 diyabet ve down sendromu gelmektedir.

Çölyak  nasyl ortaya çykar? Belirtileri nelerdir?

Gluten içeren gydalar, barsaklarda yapysal de?i?ikli?e neden olmakta ve zamanla barsaklarda bulunan villüs dedi?imiz hücrelerin kysalmasyna ve i?lev görememesine neden olmaktadyr.

BELYRTYLERY

Syk Görülenler

 

–        Kronik diare

–        Büyüme gerili?i

–        Yrritabilite

–        Abdominal distansiyon

–        Kilo kayby (büyük çocuk)

–        Zayyflyk

 

Nadir Görülenler

 

–        Konstipasyon     Süt çocuklarynda daha fazladyr.

–        Kusma

–        Dispepsi

–        Gecikmi? puberte

–        Karyn A?rysy      Okul ça?y çocuklarynda

–        Boy kysaly?y      tek bulgu olabilir.

–        Demir eksikli?i

–        Ca, K vit, Folik asit eksikli?i

–        Di? minesi defektleri

 

Genetik hastalyklar arasynda en syk rastlanandyr.

     Çölyakly hastalaryn 1. ve 2. derece akrabalarynda silent ve atipik formlaryn görülme sykly?y yüksektir. Bu durumda gizli kalmy? bir hastalyk söz konusudur. Hastalyk, hayatyn herhangi bir döneminde tipik belirtilerle ba?layabilece?i gibi çok hafif belirtilerle de seyredebilir, tanysy çok zor olabilir.

 

Gluten nedir? bu hastalykla ilgisi nedir?
Gluten: bu?day, arpa, çavdar ve yulafta bulunan bir tür proteindir. Hamurun kabarmasyny sa?layan, raf ömrünü uzatan, elde edilen mamülün kalitesine önemli etkisi olan bir tür   proteindir. Bu nedenle glutensiz unlarla yapylan ürünler çabuk bayatlamakta, ?ekil verirken zorlanylmakta ve kabarmasy gereken bir çok unlu mamul istenen nitelikte olmamaktadyr. Mysyr ekme?inin fazla kabarmamasy buna verilecek en iyi örneklerdir.

Çölyak hastaly?ynda bu proteine kar?y barsaklarda bir kar?y yanyt olu?makta ve tüketildi?inde ishal ?eklinde dy?aryya atylmaktadyr. Glutenin kana emiliminden sorumlu olan bir enzimin yoklu?u bundan sorumlu tutulmaktadyr. Yurtdy?ynda yapylan bazy çaly?malarda halen bu enzim türü ara?tyrylmakta ve dy?arydan verildi?inde hastaly?yn tedavi edilebilmesi için yo?un olarak çaly?ylmaktadyr. Bu çaly?malar olumlu  sonuçlanyrsa eminim bir çok çölyakly hasta için umut y?y?y olacaktyr.

Çölyak hastaly?y önlenebilir mi?

Hastaly?yn genetik olarak yatkyn ki?ilerde erken ortaya çykmasyny engellemek ve geli?me döneminde verebilece?i zararlary önlemek için süt çocuklu?u döneminde anne sütünün olabildi?ince uzun verilmesi, geçi? dönemi beslenmesinde ise bu?day ve benzeri tahyllary içeren ek besinlerin beslenmeye mümkün oldu?unca geç sokulmasy uygun olacaktyr.

Çölyak Hastaly?y nasyl tedavi edilir?

Çölyak hastaly?ynyn tek tedavisi diyettir. Çölyak hastaly?y ki?inin ömür boyu birlikte ya?ady?y arkada?y gibidir. Kesin bir tedavi söz konusu de?ildir.

Gluten içermeyen her besin diyette serbesttir.  Temel besin gruplarymyz olan et grubu, sebze-meyve grubu, süt-yo?urt grubu ve tahyl grubu besinlerden yeterli kadar alynmalydyr.

 

Yyile?me süresi ne kadardyr?

Glutensiz diyetle semptomatik iyile?me 48 saat içinde ba?lamaktadyr. Klinik iyile?me için haftalar gerekir. Yapylan bir çaly?mada; glutensiz diyetle hastalarda normale yakyn semptom düzelmesini 2 hafta içinde gözlenmi?tir. Histolojik iyile?me ise 2 yyl kadar sürebilir.

E?er glutensiz diyete ra?men iyile?me görülmezse villus atrofi yapan di?er hastalyklardan ?üphelenilmelidir.(Pankreatik Yetmezlik, mikroskopik kolit gibi)

Burada en önemli nokta tahyl grubundan gluten içermeyen, pirinç, mysyr, dary, kuru baklagiller, bezelye unu, bakla unu, soya fasulyesi ve soya unu ve glutenden arynmy? özel ürünler tüketilebilmesidir. Sa?lykly beslenmek için ihtiyaç olan tahyllary glutensiz olarak almak herhangi bir sorun yaratmaz.

Hangi hastalyklarla ili?kisi vardyr, belli bir hastalykla ili?kisi olabiliyor mu ,ya da ba?ka hastalyklary tetikleyebiliyor mu? (ortaya çykmalaryna zemin hazyrlyyor mu?)

Çölyakly bireylerde ba?ta osteoporoz (kemik erimesi), alerjiler, enfeksiyonlara yatkynlyk, vitamin ve mineral yetersizli?ine ba?ly hastalyklar, anemi gibi hastalyklaryna yakalanma riskleri daha yüksektir. Ynflamatuar barsak hastalyklary riskleri de oldukça yüksektir.

Bunun en önemli nedeni diyetlerini bozmalary ve gluten içeren besinleri tüketerek barsak hücrelerini daha fazla harap ederek önemli besin ögelerinin kana geçi?inin engellenmesidir.

Asyl sebebi ise tanynyn geç konulmasyna ba?ly olarak hasaryn büyük boyutlara ula?masydyr.

Çölyak hastaly?y  hangi ya? grubunda görülür?

Genellikle çocukluktan itibaren hastalyk ortaya çykmaktadyr, tany yöntemleri yaygynla?madan önce uzun süre tany konmadan hastalykla bilmeden  ya?ayan çölyaklylar bulunuyor. Her ya? grubunda görülebilmektedir. Hastalarym arasynda 3 ya?yndan 60 ya?yna kadar her ya? grubundan çölyakly bulunuyor.

Türkiye ve dünyada çölyak hastaly?ynyn görülme sykly?y nedir? Çölyaklylar ne gibi zorluklarla kar?yla?abiliyorlar?

Türkiye’de çölyak hastaly?ynyn görülme sykly?y 250 ki?ide 1 ki?idir. Bazy ara?tyrmalar bunun 1/200 oldu?unu göstermi?tir. Bazy bireylerde belirtiler klasik belirtilerden farkly olabilece?inden dolayy tanysy konulmadan ya?ayan yüzlerce çölyak hastasynyn bulunabilece?ini göstermektedir.Dünya genelinde 1/300 oranynda çölyakly oldu?una ili?kin istatistiki bilgiler mevcuttur.

Türkiye’de çölyakly olmak ve çölyakla ya?amak oldukça zordur. Bunun en önemli nedeni, bu?daya dayaly bir beslenme kültürümüzün olmasydyr.

Çölyaklylaryn bir araya gelerek kurduklary çe?itli sivil toplum kurulu?lary (Çölyakla Ya?am Derne?i) ve çe?itli internet siteleri, forumlar aracyly?y ile bilgi payla?ymy sa?ladyklary platformlar mevcuttur.

9 yyldyr çölyakla ya?ayan dany?anym Handan Ustaer Bulam www.colyakliyim.com sitesi aracyly?y çok güzel bir bilgi payla?ym ortamy hazyrlady. Bir çok yemek tarifi, çölyakla ya?am öyküleri ve bazy markalaryn glutensiz ürün seçeneklerini bu siteden yararlanarak ö?renebilirsiniz.

 

Sa?lycakla kalyn.

 

Diyetisyen Aysen Arycan

 

YASAL UYARI : www.gelisimuzmani.com'un içeri?i ziyaretçilerini bilgilendirmeye yönelik hazyrlanmy? olup sa?lykla ilgili konularda tybbi te?his, tedavi veya reçete bilgisi özelli?i ta?ymaz. www.gelisimuzmani.com sa?lykla ilgili tüm konularda en do?ru bilginin doktorundan ö?renilebilece?ini savunur. Sitemizdeki bilgiler bu amaçla kullanylmamalydyr.

Sizde Yorum Yapın!

Adınız Soyadınız
:
E-Mail Adresiniz
:
Yorum Başlık
:
Yorumunuz
:



Bu Yazıyla İlgili Yorumlar

En Çok Okunan Yazılar

Y? Yerinde Pratik Diyet Önerileri

Y? Yerinde Pratik Diyet Önerileri... » Devamını Okuyun!

Hamilelikte Sa?lykly Detoks Yçin

Detoks toksinlerden arynma demektir.... » Devamını Okuyun!

GESTASYONEL DYYABET (GEBELYK ?EKERY)

Gestasyonel diyabet- gebelikte görülen ?eker hastaly?yna denir.... » Devamını Okuyun!
GelisimUzmani.Com web sitesi;
Gelisimuzmani.com kullanycyyy bilgilendirmek amacyyla içeri?ini hazyrlamaktadyr. Sitede yer alan bilgiler doktor tedavisinin yerini tutamaz.

Bu bilgiler ?ahsi tany ve tedavi yöntemi olarak de?erlendirilmemelidir. Sitedeki kaynaklardan yola çykarak ilaç tedavisine baslanmamaly ve tedavi de?i?tirilmemelidir.

Bu sitede yer alan yazylar kaynak gösterilmeden, kysmen de olsa kullanylamaz.

İlgili Linkler;
» Site Kullanım Koşulları » Gizlilik Politikası » Üyelik Sözleşmesi